Rusya ve Ukrayna buğday piyasasındaki rekabeti artırıyor, Romanya tarımsal maliyetleri düşürmeye yönelik yeni destekler hazırlıyor ve Güneydoğu Avrupa’daki yağlı tohum genişlemesi Karadeniz piyasasının dengesini değiştiriyor.

Karadeniz tarım piyasası Avrupa fiyatları üzerindeki en güçlü rekabet kaynaklarından biri olmaya devam ediyor. Bu hafta bölgedeki ana gündem Rusya ve Ukrayna’dan artan buğday arzı, Ukrayna tarım ürünlerinin gelecekte AB pazarına erişim koşulları ve Güneydoğu Avrupa’nın kolza ile ayçiçeği piyasasında artan önemi oldu.

Aynı zamanda üretim maliyetlerine yönelik politikalar bölgesel rekabet gücünü etkileyebilir. Romanya, 2027’den itibaren çiftçilerin akaryakıt istasyonlarından doğrudan ÖTV’siz dizel alabilmesi için bir mekanizma üzerinde çalışıyor ve gübre maliyetlerini telafi etmek amacıyla yaklaşık 60 milyon euro destek hazırlıyor.

Rusya ve Ukrayna Avrupa buğdayında baskıyı artırıyor

Karadeniz bölgesinden gelen güçlü arz, Avrupa buğday fiyatlarının toparlanmasını sınırlamaya devam ediyor. Fransız ihracatının hızlanmasına ve yakın vadeli Euronext kontratının üçüncü seans üst üste yükselmesine rağmen Rusya ve Ukrayna’nın ihracatı uluslararası pazarlarda güçlü rekabet yaratıyor.

Aralık vadeli Euronext ekmeklik buğday kontratı %0,1 artışla 228,25 euro/tona yükseldi. Kontrat daha önce 223 euro/tona gerileyerek son üç buçuk ayın en düşük seviyesini görmüştü.

Rusya’nın ekim ayı buğday ihracatı yaklaşık 3 milyon ton olarak tahmin ediliyor. 2 Kasım itibarıyla %12,5 protein içeren 120.000 tondan fazla Rus buğdayı Baltık limanlarından 258–261 dolar/ton FOB fiyatla teklif ediliyordu. Bu seviye Batı Avrupa buğdayından yaklaşık 5 dolar/ton, Romanya piyasasındaki Rus buğdayından ise yaklaşık 10 dolar/ton daha düşük.

Rus tüccarlar Baltık limanlarını daha aktif kullanırken, Ukrayna buğdayı uluslararası piyasalara Romanya üzerinden de ulaşıyor. Bu durum hem Karadeniz havzasında hem de Avrupa buğdayının geleneksel ihracat pazarlarında rekabeti artırıyor.

Ukrayna’nın gelecekte AB pazarına erişimi stratejik bir konu haline geliyor

Bir diğer önemli bölgesel konu, Ukrayna’nın olası AB üyeliği sonrasında tarım ürünlerinin hangi koşullarda Avrupa pazarına erişeceği. Kiev bazı ürünler için geçici sınırlamaları kabul etmeye hazır olduğunu belirtirken bu önlemlerin kalıcı ticaret engellerine dönüşmesini reddediyor.

Kaynağa göre Avrupa Komisyonu, tahıl dahil bazı hassas Ukrayna tarım ürünlerinin tam üyelik sonrasında dahi AB iç pazarının dışında tutulmasını önermiş durumda. Buna karşılık AB, söz konusu ürünlerin Orta Doğu, Afrika ve Asya başta olmak üzere üçüncü ülke pazarlarına ihracatını destekleyebilir.

Karadeniz bölgesi açısından bu durum ticaret akışlarının geleceği için kritik. Ukrayna tahılının daha büyük bir bölümü AB içine değil üçüncü ülkelere yönlendirilirse, Ukrayna, Rusya ve diğer Karadeniz ihracatçıları arasındaki rekabet uluslararası pazarlarda daha da yoğunlaşabilir.

Romanya üretim maliyetlerini azaltmaya hazırlanıyor

Romanya Tarım Bakanlığı, çiftçilerin 2027’den itibaren akaryakıt istasyonlarından doğrudan ÖTV’siz dizel almasını sağlayacak bir mekanizma üzerinde Maliye Bakanlığı ile görüşüyor. Mevcut dizel fiyatı yaklaşık 11 ley/litre olarak belirtilirken bunun 2,7–3 ley/litrelik kısmını ÖTV oluşturuyor.

Buna ek olarak bitkisel üretimde kullanılan gübre maliyetlerinin telafisi için yaklaşık 60 milyon euro destek hazırlanıyor. Bunun 29,8 milyon eurosu Avrupa Komisyonu tarafından, yaklaşık 30 milyon eurosu ise ulusal bütçeden karşılanacak.

Yakıt ve gübre maliyetleri tahıl üretim maliyetinin önemli parçaları olduğundan, bu tür önlemler Romanya’nın bölgesel ihracat rekabet gücünü de etkileyebilir.

Güneydoğu Avrupa kolzada AB eğiliminin tersine ilerliyor

2027/28 sezonunda AB kolza ekim alanlarının %5 düşerek 6,1 milyon hektara gerilemesi bekleniyor. Düşüşün temel nedeni özellikle Fransa’da ve Avrupa’nın diğer bazı bölgelerinde devam eden kuraklık ve zor ekim koşulları.

Güneydoğu Avrupa’da ise alanlar genişliyor. Bulgaristan bunun belirgin örneklerinden biri. Yalnızca Dobruca bölgesinde kışlık kolza alanı 202.000 dekara ulaşırken, ülke genelindeki alan geçen yıla göre %18,3 artmış durumda.

2026/27 sezonunda AB kolza üretiminin 19,9 milyon ton olması bekleniyor. Bu rakam önceki tahmindeki 19,8 milyon tonun biraz üzerinde ancak geçen sezona kıyasla %3,4 daha düşük. Şubat ve Mayıs 2027 Euronext kontratları yaklaşık 550 euro/ton seviyesinde, Romanya kolzası ise 520 euro/ton DAP Köstence seviyesinde fiyatlanıyor.

Ayçiçeği ticaretindeki dengeler değişiyor

AB’nin ayçiçeği tohumu ithalatı güçlü biçimde arttı. 1 Temmuz–25 Ekim döneminde ithalat 240,48 bin tona ulaşarak geçen sezonun aynı dönemine göre %73,9 yükseldi.

Arjantin 101,1 bin ton ve %42,04 payla en büyük tedarikçi haline geldi. Sırbistan 48,68 bin ton ve %20,24 payla ikinci sırada yer alırken, Moldova 48,25 bin ton ve %20,06 payla üçüncü sıraya geriledi.

Ukrayna’nın AB’ye ayçiçeği ihracatı ise 6,2 kat artarak 1,89 bin tondan 11,76 bin tona çıktı. Ülkenin AB ithalatındaki payı %4,89’a yükseldi.

Gübre piyasasındaki zayıflama maliyet baskısını hafifletebilir

Küresel mineral gübre piyasası önceki yükseliş döneminin ardından ilk istikrar işaretlerini veriyor. Zayıf ticaret, yüksek stoklar ve bazı segmentlerde artan arz fiyatlarda aşağı yönlü düzeltme olasılığını artırıyor.

Çin’den artan üre ihracatı azotlu gübre fiyatları üzerinde baskı yaratıyor. DAP, zayıf ticaret ve yeterli stoklar nedeniyle kademeli olarak gerilerken MAP fiyatları daha dirençli kalıyor. Potasyumlu gübrelerde yüksek stoklar ve ılımlı talep de aşağı yönlü risk oluşturuyor.

Karadeniz üreticileri açısından daha düşük gübre fiyatları, yakıt, lojistik ve bazı tahıllardaki zayıf fiyat seviyelerinin yarattığı maliyet baskısının bir kısmını hafifletebilir.

Karadeniz’de ana tema güçlü rekabet olmaya devam ediyor

Bölgenin genel görünümünde rekabet belirleyici olmaya devam ediyor. Rusya ve Ukrayna uluslararası buğday piyasasında baskıyı artırırken Romanya üreticilerin maliyetlerini azaltmayı hedefliyor. Bulgaristan ve Güneydoğu Avrupa’nın diğer bölgelerinde ise kolzaya yönelik ilgi artıyor.

Aynı zamanda Avrupa’nın artan ayçiçeği ithalatı ticaret akışlarını değiştirirken, Ukrayna tarım ürünlerinin olası AB üyeliği sonrasında hangi rejime tabi olacağı tüm Karadeniz havzasının uzun vadeli ihracat yapısını etkileyebilecek önemli bir konu olarak öne çıkıyor.